ประวัติความเป็นมาของสถานีตำรวจ
ชื่อ “วิเศษชัยชาญ” ใน “สภ.วิเศษชัยชาญ” มาจากชื่ออำเภอวิเศษชัยชาญ ซึ่งเป็นชื่อของพื้นที่ตั้งสถานีตำรวจ โดยความหมายของชื่อวิเศษชัยชาญนี้ สันนิษฐานว่าหมายถึง “ชัยชนะอันวิเศษ” หรืออาจเกี่ยวข้องกับนักรบตามความเชื่อของคนท้องถิ่น
ประมาณ ปี พ.ศ. 2439 โดยมีการตั้งที่ว่าการอำเภอวิเศษชัยชาญทางฝั่งตะวันออกของแม่น้ำน้อย หมู่ที่ 3 ตำบลไผ่จำศิล อำเภอวิเศษชัยชาญ จังหวัดอ่างทอง ติดกับวัดท่าสุวรรณ์ (วัดวิเศษชัยชาญ) ซึ่งที่ทำการสถานีตำรวจภูธรวิเศษไชยชาญ (ที่เดิม) นั้นตั้งอยู่ติดกับที่ว่าการอำเภอวิเศษชัยชาญ (ที่ตั้งเดิม) ด้วยไม่มีการปรากฏหลักฐานการตั้งที่แน่ชัดจึงสันนิษฐานว่าน่าจะมีการจัดตั้งขึ้นไล่เลี่ยกันกับการจัดตั้งอำเภอวิเศษชัยชาญ (เกี่ยวกับปีที่ก่อตั้งหรือผู้ก่อตั้ง สภ.วิเศษชัยชาญนั้นยังไม่ปรากฏชัดเจน แต่มีหลักฐานบ่งชี้ว่ามีสถานีตำรวจในพื้นที่นี้มาตั้งแต่ก่อนปี พ.ศ. 2470 และมีความเชื่อมโยงกับประวัติศาสตร์อันยาวนานของชื่อเมืองวิเศษชัยชาญ)
หลังจากนั้น สถานีตำรวจภูธรวิเศษชัยชาญ ได้ย้ายที่ทำการไปตั้งอยู่ริม ถนนโพธิ์พระยา-ท่าเรือ (3195) หมู่ที่ 7 ตำบลศาลเจ้าโรงทอง ซึ่งเป็นที่ตั้งสถานีตำรวจหลังปัจจุบัน
ที่ตั้งและอาณาเขต
อำเภอวิเศษชัยชาญตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังนี้
- ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอสามโก้และอำเภอโพธิ์ทอง
- ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอเมืองอ่างทอง อำเภอป่าโมก
- ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอผักไห่ (จังหวัดพระนครศรีอยุธยา)
- ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอเมืองสุพรรณบุรีและอำเภอศรีประจันต์ (จังหวัดสุพรรณบุรี)
สถานีตำรวจภูธรวิเศษชัยชาญ แบ่งเขตการปกครองออกเป็น 10 ตำบล 80 หมู่บ้าน
| ลำดับ | อักษรไทย | อักษรโรมัน | จำนวนหมู่บ้าน | จำนวนประชากร (ธันวาคม 2565)[21] |
|---|---|---|---|---|
| 1. | ไผ่จำศิล | Phai Cham Sin | 8 | 5,434 |
| 2. | ศาลเจ้าโรงทอง | San Chao Rong Thong | 12 | 7,173 |
| 3. | ตลาดใหม่ | Talat Mai | 5 | 2,074 |
| 4. | สาวร้องไห้ | Sao Rong Hai | 8 | 4,342 |
| 5. | ท่าช้าง | Tha Chang | 6 | 3,910 |
| 6. | ยี่ล้น | Yi Lon | 9 | 4,187 |
| 7. | ม่วงเตี้ย | Muang Tia | 12 | 5,614 |
| 8. | ห้วยคันแหลน | Huai Khan Laen | 6 | 3,246 |
| 9. | หัวตะพาน | Hua Taphan | 7 | 3,010 |
| 10. | ไผ่วง | Phai Wong | 7 | 3,065 |
การปกครองส่วนท้องถิ่น
ท้องที่อำเภอวิเศษชัยชาญประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 11 แห่ง ได้แก่
- เทศบาลตำบลวิเศษไชยชาญ ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลไผ่จำศิลและตำบลศาลเจ้าโรงทอง
- เทศบาลตำบลห้วยคันแหลน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลห้วยคันแหลนทั้งตำบล
- เทศบาลตำบลท่าช้าง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าช้างทั้งตำบล และตำบลสี่ร้อย (นอกเขตเทศบาลตำบลบางจัก)
- เทศบาลตำบลสาวร้องไห้ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสาวร้องไห้ทั้งตำบล
- เทศบาลตำบลม่วงเตี้ย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลม่วงเตี้ยทั้งตำบล
- องค์การบริหารส่วนตำบลไผ่จำศีล ครอบคลุมพื้นที่ตำบลไผ่จำศิล (นอกเขตเทศบาลตำบลวิเศษไชยชาญ)
- องค์การบริหารส่วนตำบลศาลเจ้าโรงทอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลศาลเจ้าโรงทอง (นอกเขตเทศบาลตำบลวิเศษไชยชาญ)
- องค์การบริหารส่วนตำบลยี่ล้น ครอบคลุมพื้นที่ตำบลยี่ล้นทั้งตำบล
- องค์การบริหารส่วนตำบลไผ่วง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลไผ่วงทั้งตำบล
- องค์การบริหารส่วนตำบลหัวตะพาน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหัวตะพาน
- องค์การบริหารส่วนตำบลตลาดใหม่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตลาดใหม่ทั้งตำบล
สภาพภูมิอากาศ
มีลักษณะเป็นแบบมรสุม 3 ฤดู คือ ฤดูร้อน ฤดูฝน และฤดูหนาว
ทรัพยากรธรรมชาติ
แหล่งน้ำที่สำคัญ ได้แก่ แม่น้ำน้อยและคลองขุน
เศรษฐกิจ
ประชาชนในพื้นที่อำเภอวิเศษชัยชาญส่วนใหญ่ประกอบอาชีพ ทำนา ทำสวน ทำไร่ ผลผลิตทางการเกษตรที่สำคัญ คือ ข้าว มะม่วง และผักสวนครัว และมีอาชีพเสริม ได้แก่ เลี้ยงสัตว์ จักสาน
สถานศึกษา
- โรงเรียนชุมชนวัดวิเศษชัยชาญ
- โรงเรียนวิเศษไชยชาญ “ตันติวิทยาภูมิ”
- โรงเรียนอนุบาลวัดนางใน(ละเอียดอุปถัมภ์)
- โรงเรียนไผ่วงวิทยา
- โรงเรียนวิเศษชัยชาญวิทยาคม
- โรงเรียนอมราวิทยาภูมิ
- โรงเรียนวัดยางมณี
- โรงเรียนวัดห้วยคันแหลน
- โรงเรียนวัดห้วยโรง
- โรงเรียนวัดตลาดใหม่
- โรงเรียนสนิทวิทยา
- โรงเรียนวัดขุมทอง
- โรงเรียนวัดอบทม
- วิทยาลัยการอาชีพวิเศษชัยชาญ
- โรงเรียนบ้านห้วยคล้า
สถานที่ท่องเที่ยว
- วัดเขียน เป็นวัดเก่าแก่วัดหนึ่ง อยู่ที่หมู่ที่ 8 ตำบลศาลเจ้าโรงทอง ห่างจากตัวจังหวัด 12 กิโลเมตร ภายในพระอุโบสถมีภาพเขียนฝาผนังที่งดงาม สันนิษฐานว่าเป็นฝีมือช่างสกุลเมืองวิเศษชัยชาญสมัยอยุธยาตอนปลาย ลักษณะภาพคล้ายกับภาพเขียนที่พระอุโบสถวัดเกาะและวัดใหญ่สุวรรณาราม จังหวัดเพชรบุรี ซึ่งอยู่ในยุคเดียวกัน
- วัดม่วง ตั้งอยู่หมู่ที่ 6 ตำบลหัวตะพาน ระยะทางจากตัวจังหวัดถึงวัดม่วงประมาณ 8 กิโลเมตร ใช้เส้นทางสายอ่างทอง-สุพรรณบุรี วัดจะอยู่ทางซ้ายมือ เป็นที่ประดิษฐานพระพุทธมหานวมินทร์ศากยมุนีศรีวิเศษชัยชาญ พระพุทธรูปที่ใหญ่ที่สุดในโลก และยังมีพระอุโบสถล้อมรอบด้วยกลีบบัวที่ใหญ่ที่สุดในโลก ภายในมีรูปปั้นเกจิอาจารย์ชื่อดังทั่วประเทศ มีแดนเทพเจ้าไทย แดนนรก แดนสวรรค์ และแดนเทพเจ้าจีน ซึ่งมีรูปปั้นเจ้าแม่กวนอิมขนาดใหญ่ มีรูปปั้นแสดงเหตุการณ์ในประวัติศาสตร์เกี่ยวกับสงครามไทย-พม่าที่เมืองวิเศษชัยชาญ และสามารถซื้อผลิตภัณฑ์ของดีเมืองอ่างทองได้ด้วย
- อนุสาวรีย์นายดอกนายทองแก้ว ประดิษฐานอยู่ที่หน้าโรงเรียนชุมชนวัดวิเศษชัยชาญ บ้านมะขาม หมู่ที่ 2 ตำบลไผ่จำศีล ระหว่างกิโลเมตรที่ 26-27 ตามเส้นทางสายศรีประจันต์-วิเศษชัยชาญ เป็นอนุสรณ์สถานที่ชาววิเศษชัยชาญและชาวอ่างทองร่วมกันสร้างเพื่อรำลึกถึงคุณงามความดีของวีรบุรุษแห่งบ้านโพธิ์ทะเล ทั้งสองท่านที่ได้สละชีวิต เป็นชาติพลีในการสู้รบกับพม่าที่ค่ายบางระจันอย่างกล้าหาญ เมื่อปี พ.ศ. 2309 พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว (เมื่อครั้งดำรงพระราชอิสริยยศสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร) เสด็จพระราชดำเนินทรงเปิดอนุสาวรีย์เมื่อวันที่ 25 มีนาคม พ.ศ. 2520
ข้อมูล ณ วันที่ 18 พฤศจิกายน 2568